Czym jest witrektomia i na czym polega?

Witrektomia to precyzyjny zabieg chirurgiczny, który polega na usunięciu części lub całości ciała szklistego. Ciało szkliste to galaretowata substancja wypełniająca gałkę oczną.

Po usunięciu ciała szklistego chirurg okulista uzyskuje bezpośredni dostęp do siatkówki i innych struktur tylnego odcinka oka. Wtedy może leczyć schorzenia takie jak odwarstwienie siatkówki, krwotoki czy powikłania cukrzycowe. Usunięte ciało szkliste jest następnie zastępowane przezroczystym płynem, gazem lub olejem silikonowym.

Po co się robi witrektomię?

Witrektomia, czyli usunięcie ciała szklistego, umożliwia pracę w przestrzeni oka.

Ciało szkliste to przezroczysta galareta, która wypełnia gałkę oczną. Jego zadaniem jest zachowanie kształtu gałki ocznej, amortyzowanie urazów oraz przewodzenie światła do siatkówki. Kiedy w obrębie ciała szklistego pojawia się krew, stany zapalne, ciała obce czy też patologiczne błony, wtedy światło nie jest w stanie dotrzeć do siatkówki. 

Zdarza się również, że ciało szkliste obkurczając się uszkadza siatkówkę, co może doprowadzić do jej odwarstwienia. 

Idea zabiegu witrektomii jest zatem prosta: usunąć przeszkodę, która uniemożliwia siatkówce prawidłowe funkcjonowanie lub ją uszkadza.

Dzięki witrektomii lekarz może dotrzeć do siatkówki i np. usunąć z niej błony, przyłożyć ją, jeśli jest odwarstwiona, czy też zamknąć w niej otwory. Ta operacja wymaga zaawansowanej technologii chirurgicznej i jest wykonywana wyłącznie przez najlepszych chirurgów okulistów, również w Szpitalu Okulistycznym Retina.

Kiedy wykonuje się witrektomię? Główne wskazania

Witrektomia jest często jedynym sposobem leczenia poważnych chorób, które bez interwencji prowadzą do trwałej ślepoty.

Najważniejsze schorzenia leczone za pomocą witrektomii to:

• Odwarstwienie siatkówki: gdy siatkówka oddziela się od leżącej pod nią naczyniówki.
• Krwotoki do ciała szklistego: najczęściej w przebiegu cukrzycy (retinopatia cukrzycowa), gdy krew uniemożliwia widzenie.
• Retinopatia cukrzycowa proliferacyjna: tworzenie się nieprawidłowych naczyń i włóknistych błon, które uszkadzają siatkówkę.
• Zmiany w obrębie plamki: np. otwór w plamce lub błona nasiatkówkowa.
• Ciała obce wewnątrz gałki ocznej: po urazach.
• Zmętnienie ciała szklistego: utrudniające widzenie lub diagnostykę.
• Powikłania po innych operacjach: na przykład po operacji zaćmy.

Jak wygląda nowoczesny zabieg witrektomii?

Nowoczesne metody witrektomii są minimalnie inwazyjne, co oznacza mniejsze nacięcia i szybszy powrót do zdrowia.

Dzisiejsza chirurgia witrektomijna to technika mikrolaparoskopii. Zamiast większych cięć, chirurg wykonuje 3 małe nakłucia (do 0,5 mm) w twardówce. Przez te nacięcia wprowadza  narzędzia do wnętrza gałki ocznej.

Witrektom to narzędzie, które błyskawicznie wycina i odsysa galaretowate ciało szkliste. Po usunięciu ciała szklistego chirurg wykonuje właściwą procedurę naprawczą, a na koniec wypełnia oko gazem, płynem lub olejem silikonowym. Całą operację wykonuje się najczęściej w znieczuleniu miejscowym połączonym z płytką sedacją, czyli podaniem dożylnym leków uspokajających, usypiających i przeciwbólowych.

Jak wygląda okres pooperacyjny i rekonwalescencja?

Pełna rekonwalescencja po witrektomii trwa zazwyczaj kilka tygodni, a kluczowe jest ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarskich.

Bezpośrednio po zabiegu pacjent wraca do domu. Ze szpitala powinna go odebrać osoba towarzysząca.

Jeśli oko zostało wypełnione gazem lub olejem, pacjent może być poproszony o utrzymywanie w domu przez kilka godzin dziennie specjalnej pozycji głowy (np. leżenie na boku lub brzuchem w dół). Ma to kluczowe znaczenie dla prawidłowego gojenia.

Inne ważne kwestie po witrektomii:

• Krople do oczu: stosowanie przepisanych przez lekarza okulistę po operacji leków przeciwzapalnych i antybiotyków zgodnie z harmonogramem.
• Unikanie wysiłku: zakaz ciężkiej pracy fizycznej przez 3 tygodnie.
• Ochrona oka: przez 3 tygodnie dni nie wolno trzeć ani moczyć oka (zakazane są  wizyty na basenie, sauna czy zabiegi kosmetyczne w obrębie twarzy, makijaż także), by uniknąć infekcji.
• Loty samolotem/góry: jeśli oko po witrektomii zostało wypełnione gazem, loty samolotem i wspinaczki górskie na duże wysokości są surowo zabronione. Dlaczego? Bo grozi to gwałtownym wzrostem objętości gazu wewnątrz oka, co może spowodować nagły wzrost ciśnienia i uszkodzenie oka lub nerwu wzrokowego. Po 2 – 4 tygodniach gaz się wchłonie, a gałka oczna wypełni się cieczą wodnistą produkowaną przez oko. Wtedy lekarz da zielone światło i na loty, i na wspinaczki.

Podsumowanie

Witrektomia to ratunek dla wzroku w wielu skomplikowanych przypadkach. Dzięki postępowi technologicznemu to coraz bezpieczniejszy i skuteczniejszy zabieg.

Witrektomia pozwala na precyzyjną naprawę siatkówki i usunięcie patologicznych zmian. Jeżeli stoisz przed decyzją o operacji witrektomii, pamiętaj, że jest to procedura, która w rękach doświadczonego zespołu często jest jedyną drogą do zachowania lub poprawy widzenia. Współpraca z lekarzem w okresie rekonwalescencji jest równie ważna, jak sama operacja.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o witrektomię

1. Czy witrektomia jest bolesna?

Operacja witrektomii jest przeprowadzana w znieczuleniu. Najczęściej stosuje się znieczulenie miejscowe z sedacją (tzw. znieczulenie mieszane), co oznacza, że pacjent nie czuje bólu, ale jest przytomny lub pozostaje w płytkim śnie. Po ustąpieniu znieczulenia może pojawić się dyskomfort, uczucie piasku pod powieką lub łagodny ból, który jest kontrolowany za pomocą standardowych leków przeciwbólowych.

2. Ile trwa powrót do pełnej sprawności po zabiegu witrektomii?

Większość pacjentów wraca do codziennych, lekkich czynności po kilku dniach do tygodnia. Natomiast pełna stabilizacja widzenia i zakończenie procesu rekonwalescencji, zwłaszcza jeśli w oku zastosowano gaz lub olej silikonowy, może trwać od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. Ważne jest, by przez cały ten czas przestrzegać zaleceń lekarza.

3. Jak długo trwa operacja witrektomii?

Czas trwania zabiegu witrektomii jest różny i zależy od złożoności przypadku. Zazwyczaj operacja trwa od 30 minut do 2 godzin. Proste usunięcie ciała szklistego może być szybsze, natomiast skomplikowane przypadki, takie jak ciężkie odwarstwienie siatkówki z proliferacją (tworzeniem się błon), wymagają więcej czasu i precyzyjnych działań chirurga.

4. Czy po usunięciu ciała szklistego odrasta ono z powrotem?

Nie, ciało szkliste nie odrasta. Po zabiegu witrektomii, usunięta substancja jest zastępowana przezroczystym płynem (zrównoważonym roztworem soli), gazem lub olejem silikonowym. Płyn ten jest z czasem zastępowany cieczą wodnistą produkowaną przez oko. Wypełnienie gazowe lub silikonowe służy jako wewnętrzna „szyna” dociskająca siatkówkę i ma na celu stabilizację oka w okresie gojenia.

5. Kiedy w oku stosuje się gaz, a kiedy olej silikonowy?

Gaz (np. sześciofluorek siarki lub perfluoropropan) i olej silikonowy to substancje, których celem jest dociśnięcie siatkówki do ściany gałki ocznej. Gaz jest stosowany w mniej skomplikowanych przypadkach odwarstwienia lub przy otworach siatkówki; wchłania się samoczynnie w ciągu kilku tygodni zastąpiony przez ciecz wodnistą produkowaną przez oko.

Olej silikonowy jest używany w ciężkich, powtarzających się przypadkach odwarstwienia siatkówki lub przy zaawansowanej retinopatii, gdyż zapewnia dłuższą i silniejszą tamponadę. Olej silikonowy wymaga jednak usunięcia (zwykle po kilku miesiącach) lub wymiany, choć w niektórych przypadkach olej silikonowy musi zostać w oku do końca życia.

6. Jakie są potencjalne powikłania po witrektomii?

Jak każda poważna operacja, witrektomia niesie za sobą ryzyko powikłań. Najczęstszym powikłaniem jest rozwój zaćmy, dlatego często zabieg witrektomii jest łączony z jednoczesną operacją zaćmy. Inne potencjalne powikłania to wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, krwawienie, zakażenie, lub ponowne odwarstwienie siatkówki. Ryzyko tych powikłań jest minimalizowane dzięki nowoczesnym technikom operacyjnym.

7. Czy po witrektomii można od razu prowadzić samochód?

Nie, po zabiegu witrektomii nie wolno prowadzić pojazdów mechanicznych przez co najmniej 24 godziny ze względu na znieczulenie oraz często obniżoną ostrość widzenia.

8. Czy witrektomia jest skuteczna w leczeniu retinopatii cukrzycowej?

Tak, witrektomia jest bardzo skuteczną metodą leczenia zaawansowanej retinopatii cukrzycowej, zwłaszcza jej formy proliferacyjnej, która prowadzi do krwotoków do ciała szklistego oraz trakcyjnego odwarstwienia siatkówki. Zabieg pozwala chirurgowi usunąć krew i patologiczne błony, które zaciągają siatkówkę, a także zabezpieczyć uszkodzone obszary siatkówki laserem, ratując w ten sposób wzrok pacjenta.