Najczęściej zadawane pytania dotyczące jaskry

1. Co to jest jaskra?

Jaskra to grupa przewlekłych chorób nerwu wzrokowego, charakteryzujących się postępującą utratą komórek zwojowych siatkówki i zanikiem nerwu wzrokowego. Najważniejszym i najczęściej modyfikowalnym czynnikiem ryzyka jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP).

Oko jest wypełnione cieczą wodnistą, która jest stale produkowana i odprowadzana. Kiedy równowaga między produkcją a odpływem zostaje zaburzona (najczęściej na skutek utrudnionego odpływu cieczy z oka), ciśnienie w oku wzrasta. Wzrost ten wywiera stały nacisk na delikatne włókna nerwowe nerwu wzrokowego, prowadząc do ich powolnego, ale nieodwracalnego uszkodzenia. Jaskra prowadzi do charakterystycznych ubytków w polu widzenia, które na początku są niewidoczne dla pacjenta, ponieważ mózg kompensuje te braki. W zaawansowanym stadium dochodzi do tzw. widzenia tunelowego, a ostatecznie do ślepoty.

2. Jakie są czynniki ryzyka przy jaskrze?

Na jaskrę bardziej narażone są osoby, u których występują poniższe czynniki:

• wiek po 40. roku życia;
• występowanie w rodzinie: jaskra ma silne podłoże genetyczne. Osoby, u których jaskra występowała w rodzinie (zwłaszcza u rodziców, dziadków lub u rodzeństwa), częściej same zapadają na jaskrę;
• rasa: osoby pochodzenia afrykańskiego i azjatyckiego są bardziej narażone na określone typy jaskry;
• choroby ogólnoustrojowe: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, migreny oraz zaburzenia krążenia (np. zespół Raynauda) mogą wpływać na ukrwienie nerwu wzrokowego i zwiększać ryzyko;
• anatomia oka: wysoka krótkowzroczność oraz cienka rogówka;
• długotrwałe stosowanie sterydów: zwłaszcza w postaci kropli do oczu;
• urazy oka: przebyte urazy gałki ocznej mogą prowadzić do uszkodzenia struktur odprowadzających ciecz wodnistą.

3. Jakie są rodzaje jaskry?

Jaskrę dzielimy na:

• pierwotną – rozwija się bez innej znanej choroby oka
• wtórną – jest powikłaniem innej choroby.

Jaskrę także klasyfikuje się ze względu na mechanizm, który prowadzi do wzrostu ciśnienia w oku (IOP). Są to:

• jaskra pierwotna otwartokątna (JPO): najczęściej występujący typ (ok. 90% przypadków). Kąt przesączania, choć otwarty, ma upośledzoną funkcję drenażową. Ten typ jaskry jest podstępny – rozwija się bez bólu i objawów, a pacjent zauważa ubytki w widzeniu dopiero w zaawansowanym stadium choroby;
• jaskra pierwotna zamkniętego kąta (JPZK): charakteryzuje się nagłym lub stopniowym zwężeniem i zamknięciem kąta przesączania, co blokuje odpływ cieczy wodnistej i prowadzi do gwałtownego wzrostu IOP. Ostra postać tego typu jaskry objawia się nagłym, silnym bólem oka i głowy, zaczerwienieniem oka, nudnościami i nagłym pogorszeniem widzenia;
• jaskra ciśnienia prawidłowego (JCP) / jaskra normalnego ciśnienia (JNC): rzadki typ, w którym uszkodzenie nerwu wzrokowego następuje mimo że ciśnienie w oku utrzymuje się w granicach statystycznej normy. Uważa się, że kluczową rolę odgrywają tu czynniki naczyniowe (słabe ukrwienie nerwu) i mechanizmy autoimmunologiczne.

4. Jak objawia się jaskra i dlaczego jest tak podstępna?

Jaskra jest podstępna, ponieważ na wczesnym etapie nie daje absolutnie żadnych objawów bólowych ani dyskomfortu. Pogorszenie widzenia jest początkowo ograniczone do peryferyjnych (bocznych) części pola widzenia, które mózg sobie łatwo rekompensuje.

• Brak wczesnych objawów: w jaskrze otwartokątnej (najczęstszej) ubytki wzroku są tak stopniowe, że pacjent nie zdaje sobie z nich sprawy. Mózg „wypełnia” brakujące fragmenty pola widzenia, co sprawia, że problem jest maskowany.
• Ubytki w polu widzenia: pierwsze zauważalne objawy to trudności w orientacji w słabo oświetlonym otoczeniu, potykanie się, uderzanie w przedmioty znajdujące się na granicy pola widzenia. Pacjent może odnieść wrażenie, że patrzy przez tunel.
• Objawy ostrego ataku jaskry (zamkniętego kąta):

– Bardzo silny ból oka i głowy, często jednostronny.

– Nagłe, znaczne pogorszenie widzenia (widzenie zamglone).

– Widzenie tęczowych kół wokół źródeł światła (halo).

– Nudności i wymioty.

Uwaga! W przeciwieństwie do jaskry otwartego kąta, ostry atak jaskry zamkniętego kąta to stan alarmowy! Wymaga natychmiastowej pomocy lekarza okulisty! Idź od razu do szpitala okulistycznego lub na ostry dyżur okulistyczny!

W każdym przypadku jedynym sposobem na wczesne wykrycie jaskry jest regularne badanie okulistyczne, w tym pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego i ocena tarczy nerwu wzrokowego.

5. Jak diagnozuje się jaskrę?

Diagnostyka jaskry jest kompleksowa i opiera się na ocenie kilku kluczowych parametrów. W Szpitalu Okulistycznym Retina proces ten obejmuje:

1. Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP): najczęściej metodą aplanacyjną Goldmanna, która jest uważana za złoty standard. Należy pamiętać, że jednorazowy pomiar to za mało – IOP zmienia się w ciągu dnia.
2. Ocena tarczy nerwu wzrokowego: szczegółowe badanie dna oka, często z wykorzystaniem zaawansowanej technologii OCT (Optyczna Koherentna Tomografia), która pozwala na obiektywną, ilościową ocenę grubości warstwy włókien nerwowych siatkówki (RNFL) oraz na mapowanie głowy nerwu wzrokowego.
3. Badanie pola widzenia (perymetria): kluczowe badanie, które pozwala wykryć i monitorować charakterystyczne dla jaskry ubytki w widzeniu obwodowym. Jest to badanie psychofizyczne, a jego powtarzalność jest niezbędna do oceny postępu choroby.
4. Gonioskopia: badanie kąta przesączania, które pozwala lekarzowi okuliście określić, czy jaskra jest otwarto- czy zamkniętokątna, co ma decydujące znaczenie dla wyboru metody leczenia.
5. Pachymetria: pomiar grubości rogówki, który pozwala na dokładną korektę pomiaru IOP, ponieważ cienka rogówka może zaniżać rzeczywiste ciśnienie, a gruba zawyżać.

6. Na czym polega leczenie jaskry?

Leczenie jaskry ma jeden nadrzędny cel: obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP) do poziomu tzw. ciśnienia docelowego, które jest bezpieczne dla nerwu wzrokowego. Dzięki temu hamuje się dalszy postęp choroby. Uwaga! Leczenie niestety nie jest w stanie cofnąć już powstałych uszkodzeń.

Proces leczenia jest zindywidualizowany i może obejmować następujące etapy:

• Leczenie farmakologiczne (krople): to pierwsza linia leczenia. Krople zawierają substancje aktywne (np. analogi prostaglandyn, beta-blokery), które albo zmniejszają produkcję cieczy wodnistej, albo poprawiają jej odpływ.
• Leczenie laserowe: zabiegi laserowe są stosowane, gdy leczenie kroplami jest niewystarczające lub źle tolerowane. Mogą to być takie zabiegi jak:

– Selektywna Laserowa Trabekuloplastyka (SLT): stosowana w jaskrze otwartokątnej. Laser selektywnie działa na komórki barwnikowe w kącie przesączania, usprawniając odpływ cieczy wodnistej. Zabieg jest bezpieczny, bezbolesny i często może opóźnić konieczność operacji.

– Irydotomia Laserowa YAG: stosowana w jaskrze zamkniętego kąta. Tworzy mikroskopijny otwór w tęczówce, umożliwiając prawidłowy przepływ cieczy i otwarcie kąta.

• Leczenie chirurgiczne (operacje jaskrowe): rozważa się je, gdy leczenie farmakologiczne i laserowe nie są w stanie obniżyć IOP do poziomu docelowego.

7. Na czym polega operacja przeciwjaskrowa?

Współczesna chirurgia jaskry obejmuje szerokie spektrum procedur, od tradycyjnych, inwazyjnych operacji, po nowoczesne, minimalnie inwazyjne zabiegi (MIGS – Minimally Invasive Glaucoma Surgery).

• Trabekulektomia: najbardziej rozpowszechniona, tradycyjna operacja. Polega na stworzeniu nowej, chirurgicznej drogi odpływu cieczy wodnistej spod spojówki oka. Powstaje tzw. poduszka filtracyjna (pęcherzyk filtracyjny), która umożliwia stały, kontrolowany odpływ płynu i obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP).
• Drenażowe zastawki jaskrowe (np. zastawka Ahmeda): stosowane w bardziej skomplikowanych przypadkach jaskry, gdy inne metody zawiodły. Polegają na wszczepieniu miniaturowego implantu (zastawki), który reguluje i utrzymuje stały odpływ cieczy wodnistej.
• Procedury MIGS (minimalnie inwazyjna chirurgia jaskry): reprezentują najnowocześniejsze podejście. Są to mikrochirurgiczne techniki (np. implantacja mikrostentów), które poprawiają naturalny drenaż oka. Są mniej inwazyjne niż trabekulektomia, mają mniejsze ryzyko powikłań i są szczególnie polecane pacjentom z łagodną do umiarkowanej postacią jaskry, a także często wykonywane w połączeniu z operacją zaćmy.

8. Czy zaćma może powodować jaskrę?

Tak, istnieje związek między zaćmą a jaskrą, który może prowadzić do rozwoju tzw. jaskry wtórnej fakomorficznej. Zmętniała soczewka w zaćmie starczej z czasem puchnie i twardnieje, zajmując więcej miejsca w oku. Może to prowadzić do spłycenia przedniej komory oka i mechanicznego zablokowania kąta przesączania (drenażu). W takim przypadku usunięcie zaćmy (operacja fakoemulsyfikacji) jest często pierwszym i najskuteczniejszym krokiem do obniżenia ciśnienia w oku. Usunięcie powiększonej soczewki i zastąpienie jej mniejszą sztuczną IOL przywraca prawidłową szerokość kąta przesączania, co często normalizuje ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP), a w niektórych przypadkach może nawet wyeliminować konieczność dalszego leczenia jaskry.

9. Czy jaskrę można wyleczyć bez operacji?

Jaskry nie można wyleczyć, to znaczy nie można całkowicie wyeliminować tej choroby, ponieważ uszkodzenia nerwu wzrokowego są nieodwracalne. Celem leczenia jaskry jest kontrola choroby, czyli obniżenie ciśnienia i powstrzymanie progresji.

Dla większości pacjentów leczenie rozpoczyna się od farmakoterapii (krople do oczu). Leczenie kroplami jest skuteczne, pod warunkiem bezwzględnego przestrzegania zaleceń co do regularności i sposobu aplikacji.

Jeśli krople okażą się niewystarczające, w kolejnym kroku stosuje się metody laserowe (np. SLT), które mogą dać wieloletnią stabilizację stanu oka. Dopiero w ostateczności, gdy ciśnienie w oku nadal jest zbyt wysokie, konieczna jest interwencja chirurga okulisty.

Podsumowując: można kontrolować jaskrę bez tradycyjnej operacji, używając kropli i laserów, ale nie można jej wyleczyć, ani cofnąć już istniejących uszkodzeń nerwu wzrokowego.

10. Czy jaskra oznacza pewną ślepotę?

Absolutnie nie. Chociaż jaskra jest drugą najczęstszą przyczyną nieodwracalnej ślepoty na świecie, jest to w dużej mierze wynik późnego jej wykrycia i braku leczenia.

Nowoczesna diagnostyka (szczególnie OCT) oraz zaawansowane metody leczenia, w tym leki, laseroterapia (SLT) i chirurgia minimalnie inwazyjna (MIGS), pozwalają na skuteczne kontrolowanie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Jeśli jaskra zostanie wykryta wcześnie, a pacjent sumiennie stosuje się do zaleceń terapeutycznych i regularnie uczęszcza na wizyty kontrolne, ryzyko utraty wzroku jest bardzo niskie.

Kluczem do zachowania wzroku jest świadomość, regularne badania profilaktyczne (zwłaszcza po 40. roku życia) i zdyscyplinowana współpraca z lekarzem okulistą.

Chroń swój wzrok przed „cichym złodziejem” – skontaktuj się ze Szpitalem Okulistycznym Retina!

Jaskra nie jest wyrokiem, ale wymaga czujności i konsekwencji. Ponieważ jest to choroba, która nie daje wczesnych objawów, najlepszą obroną jest profilaktyka. Jeśli ukończyli Państwo 40 lat, mają jaskrę w rodzinie lub cierpią na choroby zwiększające ryzyko jaskry (cukrzyca, nadciśnienie), nie należy zwlekać z wizytą u okulisty.

W Szpitalu Okulistycznym Retina specjalizujemy się w zaawansowanej diagnostyce i leczeniu jaskry. Oferujemy kompleksowe badania diagnostyczne (IOP, OCT RNFL, perymetria) i pełen wachlarz nowoczesnych opcji terapeutycznych – od doboru optymalnych kropli, przez minimalnie inwazyjne zabiegi laserowe SLT, aż po procedury chirurgiczne.

Pamiętaj: uszkodzeń jaskrowych nie da się cofnąć, ale można je zatrzymać. Im wcześniej podejmie się leczenie, tym większa szansa na zachowanie pełnej ostrości widzenia do końca życia.

Nie pozwól, aby jaskra ukradła Ci wzrok. Zadzwoń już dziś i umów się na kompleksowe badanie pod kątem jaskry w Retinie!