Czym dokładnie jest zaćma (katarakta), jakie są jej pierwsze objawy i czy można ją skutecznie wyleczyć bez operacji?

Zaćma, zwana także kataraktą, polega na postępującym zmętnieniu naturalnej soczewki wewnątrz oka. Ta soczewka, która powinna być idealnie przezroczysta, z czasem traci swoją klarowność. Jej zadaniem jest skupianie światła na siatkówce, aby obraz był ostry. Kiedy soczewka mętnieje, światło jest rozpraszane. Wtedy obraz, który widzimy, staje się zamglony, nieostry, a kolory bledną. Początkowe objawy zaćmy są często subtelne – patrzymy jak przez brudną szybę lub przez mgłę. Pojawiają się też problemy z nocnym prowadzeniem samochodu z powodu nadmiernego oślepiania przez światła. Niestety, jedyną skuteczną i trwałą metodą, która pozwala na usunięcie zaćmy i przywrócenie pełnej ostrości widzenia, jest operacja zaćmy. Żadne krople ani leki nie są w stanie cofnąć ani wyleczyć zmętnienia soczewki.

Jak zaćma wpływa na codzienne widzenie?

Żeby zrozumieć problem, trzeba wiedzieć, jak działa soczewka w oku. Jest ulokowana zaraz za tęczówką i działa jak autofocus w aparacie – to ona dostosowuje ostrość wzroku do odległości. Kiedy ta naturalna soczewka staje się mętna (zwykle dzieje się to stopniowo z wiekiem), światło, zamiast elegancko skupić się na siatkówce, jest rozpraszane.

To rozpraszanie światła prowadzi do pierwszych, subtelnych sygnałów, że w oku dzieje się coś niedobrego. Zaczyna się od uczucia zamglenia, kolory wydają się mniej żywe i wyblakłe, a wieczorem pojawia się problem z oślepianiem przez latarnie czy światła samochodów. Czasem, w zaawansowanej fazie, może wystąpić podwójne widzenie w jednym oku.

Więcej o rozpoznawaniu pierwszych symptomów i pilności działania znajdziesz w artykule: Zaćma – czym jest, jak ją rozpoznać i kiedy działać

Co prowadzi do zmętnienia soczewki i kto jest w grupie ryzyka?

Najczęściej mamy do czynienia z tzw. zaćmą starczą. Jest to naturalny proces, który dotyczy większości z nas po 60. roku życia. Z wiekiem białka budujące soczewkę ulegają denaturacji i zaczynają się zbijać, powodując zmętnienie. Wiek jest więc głównym, choć niejedynym czynnikiem wpływającym na powstawanie zaćmy.

Istnieje szereg innych elementów, które mogą przyspieszyć proces powstawania zaćmy:

• choroby przewlekłe, na przykład niewyrównana cukrzyca;
• leki: długotrwałe przyjmowanie niektórych leków, zwłaszcza kortykosteroidów;
• urazy oka: mechaniczne uszkodzenie gałki ocznej może wywołać zaćmę pourazową;
• ekspozycja na słońce: nadmierne i niechronione narażenie na promieniowanie UV.

Jeśli interesuje Cię, czy należysz do grupy ryzyka lub jakie są szczegółowe czynniki rozwoju choroby, przeczytaj: Zaćma – grupy ryzyka i metody leczenia

Kiedy należy rozpocząć diagnostykę i kwalifikację do zabiegu?

Decyzję o chirurgicznym usunięciu zaćmy podejmuje się na podstawie dokładnych badań u okulisty. Lekarz podczas wizyty wykonuje kilka kluczowych pomiarów, w tym badanie ostrości wzroku oraz badanie za pomocą lampy szczelinowej, która pozwala zobaczyć zmętniałą soczewkę w powiększeniu.

Podczas badania lekarz:

• wykona dokładne badanie okulistyczne (biometria oka, mierzenie parametrów);
• przeprowadzi wywiad medyczny, który wykluczy przeciwwskazania do operacji (np. niekontrolowane choroby przewlekłe);
• wybierze odpowiednią soczewkę wewnątrzgałkową, dopasowaną do Twojego stylu życia.

Kwalifikacja do operacji zaćmy nie zależy tylko od tego, jak niska jest ostrość wzroku. Pod uwagę bierze się przede wszystkim to, jak choroba wpływa na jakość życia pacjenta i jego codzienne funkcjonowanie. Więcej o metodach leczenia i procesie kwalifikacji znajdziesz w artykule: Zaćma – grupy ryzyka i metody leczenia

Na czym polega skuteczne leczenie zaćmy i jak wybrać nową soczewkę?

Należy to sobie powiedzieć wprost: leczenie zaćmy oznacza operację zaćmy. Wszelkie cudowne krople czy leki mogą jedynie bardzo nieznacznie spowalniać proces, ale nie są w stanie przywrócić przejrzystości zmętniałej soczewce. Jedyna trwała i skuteczna metoda to zabieg chirurgiczny.

Obecnie standardową procedurą usuwania zaćmy jest fakoemulsyfikacja. To ultranowoczesna, minimalnie inwazyjna metoda. Podczas zabiegu, który trwa zaledwie kilkanaście minut, chirurg wykonuje mikro-nacięcie, a następnie przy użyciu ultradźwięków rozbija zmętniałą soczewkę i delikatnie ją odsysa. W miejsce usuniętej soczewki wprowadza się zwiniętą sztuczną soczewkę wewnątrzgałkową (IOL), która rozwija się i zostaje na stałe w oku. To właśnie ta nowa, przezroczysta soczewka przywraca doskonałą jakość widzenia. Po takim usunięciu zaćmy problem nie powraca.

Najważniejszym elementem całego procesu jest wybór soczewki wewnątrzgałkowej (IOL). Powinna być dopasowana do Twojego stylu życia. Dostępne są między innymi:

• soczewki jednoogniskowe: zapewniają ostrość na jedną odległość (np. dal), ale zazwyczaj wymagają okularów do czytania;
• soczewki toryczne: korygują jednocześnie zaćmę i istniejący astygmatyzm;
• Soczewki wieloogniskowe/trifokalne: pozwalają widzieć ostro do dali, do bliży i na odległości pośrednie. Po wyborze takiej soczewki 90 procent pacjentów w ogóle już nie musi nosić okularów.

Szczegółowy poradnik dotyczący wyboru optymalnej soczewki, która zaspokoi Twoje potrzeby wzrokowe, czeka w tekście: Operacja zaćmy – sprawdź, jak wybrać odpowiednią soczewkę

Operacja zaćmy: najczęściej zadawane pytania

Oto kilka szybkich odpowiedzi, które często pojawiają się przed podjęciem decyzji o operacji zaćmy:

• Czy zaćma może nawrócić po zabiegu? Nie. Zaćma polega na zmętnieniu Twojej naturalnej soczewki. Ponieważ zostaje ona usunięta i zastąpiona nową, sztuczną, problem nie wraca. Może jednak wystąpić tzw. zaćma wtórna, czyli zmętnienie torebki otaczającej soczewkę, ale leczy się to łatwo za pomocą szybkiego, nieinwazyjnego zabiegu laserowego (kapsulotomia YAG).
• Ile trwa powrót do pełnej sprawności? Poprawa widzenia jest zauważalna już następnego dnia po operacji usunięcia zaćmy. Pełna rekonwalescencja, podczas której oko goi się i stabilizuje, trwa zwykle kilka tygodni. W tym czasie należy stosować zalecone krople i unikać wysiłku fizycznego.
• Czy zabieg boli? Nie. Operacja zaćmy jest wykonywana w znieczuleniu miejscowym (krople), więc pacjent nie odczuwa żadnego bólu.

Jeśli masz dodatkowe wątpliwości lub chcesz poznać odpowiedzi na wszystkie najczęściej zadawane pytania, zajrzyj do: Zaćma – najczęstsze pytania

Zaćma to problem, nie wyrok

Jak widać, zaćma to powszechny, ale w pełni uleczalny problem. Klucz do sukcesu to wczesna diagnostyka i wybór najlepszej metody leczenia zaćmy, a także – odpowiedniej soczewki. Indywidualny plan leczenia może stworzyć tylko specjalista okulista, który dokładnie oceni stan Twojego wzroku i dobierze opcje, które najlepiej pasują do Twojego życia. Nie odkładaj wizyty. Jeśli zauważasz, że tracisz ostrość wzroku, umów się na konsultację, aby dowiedzieć się, jak będzie wyglądał proces usuwania zaćmy w Twoim konkretnym przypadku i jakie soczewki będą dla Ciebie najlepsze.