Ludzkie oko działa jak zaawansowany aparat cyfrowy połączony kablem (nerwem wzrokowym) z procesorem (mózgiem). Zwykłe badania okulistyczne oceniają głównie budowę tego aparatu – sprawdzają, czy soczewka jest przejrzysta, a siatkówka gładka. Elektrofizjologia oka bada natomiast sprawność samej matrycy oraz wspomnianego okablowania.

Podczas gdy tomografia OCT pokazuje strukturę tkanki, diagnostyka elektrofizjologiczna oka odpowiada na pytanie, czy komórki nerwowe prawidłowo generują i przekazują impulsy.

Zadzwoń po więcej szczegółów +48 22 113 44 30 lub Umów wizytę.

Trzy filary diagnostyki – na czym polegają badania elektrofizjologiczne oka?

W praktyce klinicznej stosujemy trzy podstawowe rodzaje testów czynnościowych. Każdy z nich sprawdza inny odcinek drogi, którą pokonuje impuls nerwowy.

Czym jest badanie ERG siatkówki?

Badanie ERG (elektroretinografia) to test czynnościowy mierzący odpowiedź elektryczną komórek siatkówki, głównie fotoreceptorów (czopków i pręcików), na bodźce świetlne. Jest to kluczowe narzędzie w ocenie stopnia uszkodzenia i funkcjonowania wewnętrznych warstw oka.

W mojej praktyce elektroretinografia siatkówki okazuje się niezastąpiona, gdy podejrzewamy choroby dziedziczne oczu. Wykonujemy to badanie funkcji siatkówki, używając błysków światła (tzw. pełnopolowe ERG) lub wzorca szachownicy (pattern ERG). Zapis, czyli elektroretinogram, obrazuje precyzyjnie stopień uszkodzenia komórek.

• Dla kogo: pacjenci z podejrzeniem dystrofii siatkówki, u których występuje np. retinitis pigmentosa (zwyrodnienie barwnikowe siatkówki).
• Co wykrywa ERG: wczesne stadia chorób genetycznych oraz toksyczne uszkodzenia siatkówki.

Na czym polega badanie VEP?

Badanie VEP (wzrokowe potencjały wywołane) mierzy czas i amplitudę impulsów elektrycznych docierających z siatkówki, przez nerw wzrokowy, aż do kory wzrokowej w mózgu. Pozwala ono na precyzyjną ocenę przewodnictwa nerwowego na całej drodze wzrokowej.

Kiedy pacjent zgłasza niewyjaśnione pogorszenie wzroku, a badania okulistyczne struktur oka nic nie wykazują, VEP nerwu wzrokowego pozwala zlokalizować problem w przewodnictwie. Spowolnienie impulsu to jasny sygnał, że osłonka nerwu mogła ulec uszkodzeniu.

• Dla kogo: osoby przechodzące diagnostykę stwardnienia rozsianego lub z podejrzeniem zapalenia nerwu wzrokowego.
• Co wykrywa badanie VEP: blokady i spowolnienia w przesyłaniu sygnału do mózgu, będące często pierwszym objawem chorób neurodegeneracyjnych.

Na czym polega badanie EOG?

Badanie EOG (elektrookulografia) ocenia stały potencjał spoczynkowy oka, odzwierciedlając kondycję nabłonka barwnikowego siatkówki oraz jego interakcję z fotoreceptorami. Test ten polega na rejestracji zmian prądu podczas kontrolowanych ruchów gałek ocznych w prawo i w lewo.

EOG siatkówki to bardzo wyspecjalizowane badanie elektrofizjologiczne oka. Wykorzystujemy je rzadziej niż ERG oka, ale ma ono kluczowe znaczenie w konkretnych jednostkach chorobowych, gdzie uszkodzenie zaczyna się w najgłębszych warstwach siatkówki.

• Dla kogo: osoby z podejrzeniem rzadkich, uwarunkowanych genetycznie makulopatii.
• Główne zastosowanie: diagnostyka choroby Besta oraz monitorowanie funkcji, jaką pełni nabłonek barwnikowy siatkówki.

Zestawienie trzech głównych badań elektrofizjologicznych w okulistyce.

Kiedy zwykłe badanie wzroku nie wystarcza?

Zauważyliśmy, że pacjenci trafiają na elektrofizjologiczne badanie wzroku najczęściej wtedy, gdy standardowa ścieżka diagnostyczna nie przynosi odpowiedzi. Istnieją cztery główne sytuacje, w których funkcja wzrokowa musi zostać zbadana na poziomie komórkowym.

Niewyjaśnione pogorszenie widzenia i kurza ślepota

Zgłaszasz lekarzowi, że Twoje widzenie nocne drastycznie się pogorszyło, a ostrość wzroku w dzień spada? Jeśli standardowa ocena dna oka nie wykazuje zmian, diagnostyka chorób siatkówki za pomocą ERG pozwala sprawdzić, czy pręciki (odpowiedzialne za widzenie w mroku) pracują prawidłowo. To klucz do wczesnej diagnostyki kurzej ślepoty.

Monitorowanie leczenia i toksyczność hydroksychlorochiny a wzrok

Pacjenci przyjmujący leki reumatologiczne (np. Plaquenil) są narażeni na nieodwracalne uszkodzenie siatkówki. Badanie siatkówki przy hydroksychlorochinie za pomocą multifokalnego ERG wykrywa pierwsze patologie na długo przed tym, zanim pacjent zauważy realny ubytek w polu widzenia. Regularne wykonywanie ERG przy hydroksychlorochinie chroni pacjentów przed utratą wzroku.

Zdaniem eksperta: Uszkodzenia siatkówki wywołane przez niektóre leki systemowe mają charakter podstępny. Kiedy pacjent zaczyna widzieć gorzej, zmiany w strukturze oka są już często nieodwracalne. Dlatego w szpitalu okulistycznym Retina kładziemy ogromny nacisk na profilaktyczne badania czynnościowe oka u osób w trakcie terapii reumatologicznych.

Diagnostyka chorób nerwu wzrokowego i stwardnienie rozsiane

Zapalenie nerwu wzrokowego bywa pierwszą manifestacją schorzeń ogólnoustrojowych. Badanie wzroku przy stwardnieniu rozsianym z wykorzystaniem VEP pozwala lekarzowi ocenić stan mieliny w drogach nerwowych. Jeśli impuls idzie do kory wzrokowej zbyt wolno, wiemy, że proces neurodegeneracyjny dotknął układ nerwowy.

Diagnostyka chorób genetycznych siatkówki u dzieci

Małe dzieci nie potrafią współpracować podczas czytania liter z tablicy. Gdy rodzice zauważają niepokojące objawy, obiektywna ocena przewodnictwa nerwu wzrokowego oraz ERG pozwalają określić stan układu wzrokowego bez aktywnego udziału malucha.

Jak wygląda badanie elektrofizjologiczne oka w praktyce?

Wielu pacjentów obawia się słowa „elektrofizjologia”, kojarząc je z bolesnym prądem. To mit. Zobacz, jak to działa w rzeczywistości.

• Przygotowanie: zastanawiasz się, czy do badania ERG trzeba rozszerzać źrenice? Tak, w większości przypadków podajemy krople rozszerzające źrenice, przez co po teście widzenie może być zamglone. Z tego powodu nie można prowadzić samochodu po badaniu ERG przez kilka godzin. Na elektrofizjologię oka w Warszawie (np. w naszym szpitalu okulistycznym Retina) warto przyjechać z osobą towarzyszącą lub transportem publicznym.
• Przebieg testu: na skórę wokół oczu lub bezpośrednio na powierzchnię znieczulonego oka okulista zakłada delikatne, cieniutkie elektrody (często przypominające nitki). Pacjent siada przed ekranem i patrzy na błyski światła lub poruszającą się szachownicę.
• Czas trwania: cała procedura, w zależności od wybranego protokołu, trwa zwykle od 20 do 90 minut. Jest całkowicie bezpieczna i bezbolesna.

Wskazówka: Przed badaniem elektrofizjologicznym nie należy nakładać makijażu ani tłustych kremów w okolice oczu. Czysta skóra ułatwia przewodzenie i skraca czas przygotowania do testu, zapewniając dokładniejszy elektroretinogram.

Podsumowanie

Elektrofizjologia oka to okulistyczny detektyw. Daje precyzyjne odpowiedzi tam, gdzie inne metody diagnostyczne zawodzą. Pozwala nam monitorować toksyczność leków, diagnozować rzadkie choroby genetyczne i neurodegeneracyjne, a przede wszystkim – chronić Twój wzrok, zanim zmiany staną się widoczne w zwykłym badaniu oka.

Masz skierowanie na badania elektrofizjologiczne oka? A może borykasz się z problemami ze wzrokiem, których nikt nie potrafi jednoznacznie zdiagnozować? Skonsultuj się ze specjalistami z Retina. Zadbaj o swoje oczy na poziomie komórkowym i umów się na wizytę już dziś.

FAQ – najczęstsze pytania o elektrofizjologię oka

1. Czy elektrofizjologia oka jest bolesna?

Nie, badania elektrofizjologiczne oka są całkowicie bezbolesne. Przed założeniem elektrod na powierzchnię oka podaje się krople znieczulające, dzięki czemu pacjent nie czuje bólu. Można odczuwać jedynie lekki dyskomfort związany z obecnością elektrody nitkowej oraz intensywnością błysków światła, jednak badanie jest w pełni bezpieczne i dobrze tolerowane przez dorosłych oraz dzieci.

2. Jakie choroby wykrywa badanie ERG?

Badanie ERG wykrywa przede wszystkim wrodzone i nabyte choroby siatkówki. Pomaga zdiagnozować zwyrodnienie barwnikowe siatkówki (retinitis pigmentosa), dystrofie czopków i pręcików, a także wczesne stadia retinopatii cukrzycowej. Jest również kluczowe przy wykrywaniu toksycznych uszkodzeń siatkówki wywołanych przez przyjmowanie niektórych leków, na przykład hydroksychlorochiny.

3. Czym różni się ERG od OCT?

ERG różni się od OCT tym, że ocenia funkcję komórek, podczas gdy OCT bada ich strukturę anatomiczną. OCT (optyczna koherentna tomografia) działa jak mikroskop pokazujący przekrój warstw siatkówki. ERG mierzy aktywność elektryczną tych warstw. Zdarza się, że w badaniu OCT siatkówka wygląda prawidłowo, ale badanie ERG wykazuje już zaburzenia jej działania. Obie metody wzajemnie się uzupełniają.

4. Czy badanie VEP wykrywa stwardnienie rozsiane?

Tak, badanie VEP jest jednym z ważnych testów wspomagających diagnostykę stwardnienia rozsianego (SM). Może ono wykazać utajone lub przebyte zapalenie nerwu wzrokowego, które objawia się spowolnieniem przewodzenia impulsów elektrycznych do kory wzrokowej w mózgu. Nieprawidłowy wynik VEP przy jednoczesnym braku zmian w oku jest silnym sygnałem demielinizacji w układzie nerwowym.

5. Ile trwa badanie elektrofizjologiczne oka?

Czas trwania zależy od rodzaju wykonywanej procedury i wynosi zazwyczaj od 20 do 90 minut. Najkrócej trwa badanie VEP (około 20-30 minut), natomiast pełna elektroretinografia (ERG) wymaga wcześniejszej adaptacji oka do ciemności, co wydłuża procedurę do ponad godziny. Do tego czasu należy doliczyć około 15-20 minut na przygotowanie pacjenta i aplikację elektrod.

6. Czy dzieci mogą mieć wykonywane badania ERG?

Tak, dzieci mogą bez przeszkód przechodzić badania ERG. Diagnostyka ta jest stosowana nawet u niemowląt, jeśli istnieje podejrzenie wrodzonych wad wzroku lub chorób genetycznych siatkówki. U najmłodszych pacjentów stosuje się specjalne elektrody skórne przyklejane pod okiem, co eliminuje dyskomfort i pozwala na przeprowadzenie testu bez konieczności pełnej współpracy dziecka przy tablicy okulistycznej.

7. Czy po badaniu ERG można prowadzić samochód?

Nie, po badaniu ERG nie wolno prowadzić pojazdów mechanicznych. Procedura ta w większości przypadków wymaga wcześniejszego, farmakologicznego rozszerzenia źrenic za pomocą kropli. Skutkuje to czasowym pogorszeniem ostrości widzenia oraz silnym światłowstrętem, które utrzymują się zazwyczaj od 2 do 4 godzin od momentu podania preparatu. Na badanie należy przyjść z osobą towarzyszącą.

8. Jak przygotować się do badania elektrofizjologicznego?

Do badania należy zgłosić się z czystą skórą twarzy – w dniu testu nie wolno nakładać makijażu, kremów, olejków ani podkładów w okolice oczu, ponieważ utrudniają one przyleganie elektrod i przewodzenie impulsów. Jeśli pacjent nosi soczewki kontaktowe, musi je zdjąć przed procedurą. Należy zabrać ze sobą okulary korekcyjne, aktualne skierowanie oraz dotychczasową dokumentację medyczną oka.

9. Dlaczego widzę gorzej mimo prawidłowego wyniku standardowego badania oka?

Dzieje się tak, ponieważ standardowe badanie ocenia jedynie ostrość wzroku i ogólny wygląd struktur oka, pomijając sprawność przesyłania impulsów nerwowych. Jeśli uszkodzenie dotyczy komórek siatkówki na poziomie mikroskopowym lub upośledzone jest przewodnictwo w nerwie wzrokowym, tkanki mogą wyglądać zdrowo, ale nie spełniają swojej funkcji. Dopiero badanie elektrofizjologiczne ujawnia to zaburzenie.

10. Czy badanie ERG wykrywa uszkodzenie siatkówki po hydroksychlorochinie?

Tak, elektroretinografia (zwłaszcza mfERG – multifokalne ERG) to najczulsza metoda wykrywania toksycznego wpływu hydroksychlorochiny na siatkówkę. Pozwala ona zarejestrować spadek aktywności komórek w plamce żółtej zanim zmiany te staną się widoczne w badaniu dna oka lub zanim pacjent zauważy ubytki w polu widzenia. Z tego powodu badanie to jest zalecane jako regularny element profilaktyki u osób stosujących ten lek.